Stel je voor dat er een gezondheidsprobleem bestaat dat maar liefst 3,5 miljard mensen wereldwijd treft, bijna de helft van de wereldbevolking. Klinkt dat als een pandemie? Helaas kun je het zo noemen, want mondziekten zijn door de Wereldgezondheidsorganisatie aangemerkt als een van de grootste uitdagingen voor de volksgezondheid van deze tijd.

BEKIJK OOK: Hoe verzorg je je tanden? 10 stappen naar een gezonde glimlach en effectieve bescherming tegen cariës

In 2023 publiceerde de WHO een baanbrekend document: de „Wereldwijde strategie en het actieplan voor mondgezondheid 2023-2030". Dit is de meest uitgebreide benadering van mondgezondheid in de geschiedenis van de WHO. Waarom is dit zo belangrijk voor jou en je gezin? Laten we het eens nader bekijken.

Feiten die verbazen: de omvang van het probleem is groter dan je denkt

Mondziekten, oftewel een stille wereldwijde crisis

Cariës, tandvleesaandoeningen en tandverlies lijken misschien onbeduidende problemen in vergelijking met hartziekten of kanker. Niets is minder waar! Volgens gegevens van de WHO lijdt maar liefst 45% van de wereldbevolking aan ten minste één van de belangrijkste mondziekten – cariës, parodontitis of volledig tandverlies. Dat betekent dat bijna de helft van de mensen wereldwijd met deze problemen kampt, en dat percentage ligt hoger dan bij welke andere niet-overdraagbare ziekte ook [1].

Wat betekent dit in de praktijk?

• Onbehandelde cariës in het blijvende gebit treft 2,3 miljard mensen.
• Meer dan 530 miljoen kinderen hebben onbehandelde cariës in hun melkgebit.
• Tandvleesaandoeningen treffen honderden miljoenen mensen en leiden tot tandverlies.
• Mondkanker veroorzaakt jaarlijks ongeveer 180.000 sterfgevallen en is wereldwijd de zestiende meest voorkomende vorm van kanker.

De invloed van mondziekten op het dagelijks leven – meer dan alleen kiespijn

Mondproblemen veroorzaken niet alleen lichamelijk ongemak. De gevolgen reiken veel verder:

• concentratieproblemen – het is moeilijk om je op werk of studie te concentreren als je last hebt van gebitsproblemen,
• verzuim op school en op het werk – mondziekten zijn een van de oorzaken van verzuim,
• sociaal isolement – gebitsproblemen beïnvloeden het zelfvertrouwen en kunnen ervoor zorgen dat mensen sociale contacten vermijden,
• beperkte mogelijkheden om zich te voeden – gezonde tanden zijn onmisbaar om goed te kunnen eten.

BEKIJK OOK: Mondhygiëne – essentiële regels voor gezonde tanden

„Een goede mondgezondheid is onmisbaar om te eten, te ademen en te spreken; ze beïnvloedt de algehele gezondheid en het vermogen om volwaardig deel te nemen aan het maatschappelijk leven”, aldus een WHO-rapport.

Enorme kosten als gevolg van de behandeling van mondziekten

Mondziekten vormen ook een enorme financiële last. Wereldwijd bedragen de uitgaven aan tandheelkundige zorg ongeveer 387 miljard dollar per jaar, oftewel ongeveer 1,5 biljoen zloty [2] – genoeg om:

• de bouw van 150 moderne ziekenhuizen financieren,
• 1,5 miljard mensen in ontwikkelingslanden toegang geven tot basisgezondheidszorg,
• iedereen op aarde 10 jaar lang van tandenborstels en tandpasta voorzien.

Het ergste is dat de meeste van deze kosten voorkomen hadden kunnen worden met goede preventie en een vroege behandeling, die vele malen goedkoper zijn dan de behandeling van gevorderde aandoeningen.

Het verrassende verband tussen de mondgezondheid en de algehele gezondheid 

Steeds meer onderzoek bevestigt dat de toestand van de mond rechtstreeks van invloed is op de gezondheid van het hele lichaam [3]. Een slechte mondhygiëne is wetenschappelijk bewezen in verband gebracht met:

• hart- en vaatziekten – bacteriën uit de mond kunnen in de bloedbaan terechtkomen en bijdragen aan de ontwikkeling van hartziekten [4],
• diabetes – er bestaat een verband tussen tandvleesaandoeningen en diabetes [5],
• kanker – sommige mondinfecties verhogen het risico op bepaalde vormen van kanker [6],
• longontsteking – bacteriën uit de mond kunnen samen met de ingeademde lucht in de longen terechtkomen en infecties veroorzaken. Dit komt vooral vaak voor bij ouderen door een verzwakte slikreflex, een lagere weerstand en vaker voorkomende problemen met mondhygiëne [7],
• vroeggeboorte – tandvleesaandoeningen tijdens de zwangerschap gaan samen met een hoger risico op complicaties [8].

Een nieuwe kijk op tandgezondheid 

De WHO roept op tot een dringende verandering in onze kijk op mondgezondheid – in plaats van ons vooral op behandeling te richten, moeten we preventie vooropstellen.

In Polen betekent dit dat het aanbod van preventieve zorg die via het NFZ beschikbaar is, wordt uitgebreid. Huisartsen moeten de mondgezondheid van patiënten regelmatig controleren en hen tijdig naar de tandarts doorverwijzen. Het gaat er vooral om dat tandheelkundige preventie een integraal onderdeel wordt van de algemene gezondheidszorg.

BEKIJK OOK: Hoe verzorg je je mondhygiëne na een ziekte? Tips voor een effectief herstel

“De meeste mondziekten zijn grotendeels te voorkomen en kunnen worden behandeld met eenvoudige, niet-invasieve ingrepen in de eerstelijnszorg”, benadrukt het WHO-rapport.

Wat schaadt je tanden echt?

De WHO benadrukt dat er gemeenschappelijke risicofactoren zijn die mondproblemen verbinden met hartziekten, kanker, diabetes type 2 en chronische longziekten. Dit zijn:

1. tabaksgebruik – schaadt niet alleen de longen, maar ook het tandvlees en de tanden, wat leidt tot tandvleesaandoeningen en het risico op mondkanker verhoogt,
2. overmatig alcoholgebruik – naast de schade aan de lever en hersenen droogt alcohol de mond uit, bevordert het de groei van bacteriën en verhoogt het het risico op mondkanker,
3. een suikerrijk dieet – niet alleen de belangrijkste oorzaak van tandbederf, maar ook een risicofactor voor obesitas, diabetes en hartziekten,
4. ongezonde eetgewoonten – waaronder het te vroeg introduceren van zoete dranken en het voeden met een fles met zoete vloeistoffen, wat zowel kan leiden tot cariës in de vroege kinderjaren als levenslang ongezonde eetgewoonten kan aanleren.

Ongelijkheid op het gebied van mondgezondheid – wie wordt het hardst getroffen?

Mondziekten treffen arme, kwetsbare en/of gemarginaliseerde mensen onevenredig vaak, waaronder:

• mensen met een laag inkomen,
• mensen met een beperking,
• ouderen die alleen wonen of in verzorgingstehuizen,
• vluchtelingen,
• mensen in detentie,
• inwoners van afgelegen en landelijke gemeenschappen,
• mensen uit minderheden en/of andere gemarginaliseerde groepen.

Er is een sterk en consistent verband tussen de sociaaleconomische status en het voorkomen en de ernst van mondziekten. Dat betekent dat deze problemen niet alleen een kwestie zijn van individuele keuzes, maar diepgewortelde sociale en economische oorzaken hebben.

De wereldwijde WHO-strategie voor 2023-2030 is de eerste stap naar een revolutie in de benadering van mondgezondheid. In plaats van zich te richten op het behandelen van de gevolgen, stellen experts wereldwijd systematische oplossingen voor die gericht zijn op preventie en toegang tot essentiële tandheelkundige zorg voor iedereen.

BEKIJK OOK: De juiste mondverzorgingsproducten kiezen. Waarom is dat zo belangrijk?

In het tweede deel van het artikel bekijken we concrete innovaties en technologische oplossingen die bij deze strategie aansluiten. We laten zien hoe moderne producten, zoals geavanceerde elektrische tandenborstels van ZENT® Dental Care, monddouches en UV-desinfectiesystemen, inspelen op wereldwijde uitdagingen op het gebied van mondgezondheid. Je ontdekt ook welke stappen je vandaag al kunt zetten om je tanden jarenlang gezond te houden.

---

BRONNEN:

1. Global oral health status report: towards universal health coverage for oral health by 2030. Geneva: World Health Organization; 2022.

2. Righolt AJ, Jevdjevic M, Marcenes W, Listl S. Global-, Regional-, and Country-Level Economic Impacts of Dental Diseases in 2015. J Dent Res. 2018;97(5):501-507.

3. Fiorillo L. Oral Health: The First Step to Well-Being. Medicina. 2019;55(10):676. 

4. Vanwormer JJ, et al. Oral hygiene, quality of life, and risk of heart failure. Frontiers in Oral Health. 2025.

5. Chang Y, et al. Improved oral hygiene is associated with decreased risk of new-onset diabetes: a nationwide population-based cohort study. Diabetologia. 2020;87.

6. Deng Q, et al. A composite oral hygiene score and the risk of oral cancer and its subtypes: a large-scale propensity score-based study. Clinical Oral Investigations. 2021.

7. Ali K. Association Between Poor Oral Hygiene and Respiratory Infections in Elderly Populations: A Comparative Cross-Sectional Study. Journal of Health, Wellness and Community Research. 2025.

8. Uwambaye P, et al. Assessing the association between periodontitis and premature birth: a case-control study. BMC Pregnancy and Childbirth. 2020;24.